Connect with us

Công nghệ

Những thiên tài thay đổi cả thế giới nhưng từng bị coi là “điên rồ”

Published

on

Họ là những người cực kỳ thông minh với những phát minh làm thay đổi cả thế giới. Nhưng đôi khi tính cách hoặc những ý tưởng của họ bị coi là điên rồ.

Thomas Edison

Những thiên tài thay đổi cả thế giới nhưng từng bị coi là “điên rồ” - 1

Thomas Edison là nhà khoa học đã phát minh ra rất nhiều thiết bị có ảnh hưởng tới cuộc sống của chúng ta. Trong suốt cuộc đời mình, Edison đã có vô số phát minh  mang tính ứng dụng cho đến tận ngày nay.  Tuy nhiên, khi còn nhỏ ông đã luôn đặt ra nhiều câu hỏi hóc búa “tại sao? thế nào?”, mà không chịu trả lời các câu hỏi của thầy giáo nên bị bạn bè nhạo báng là “điên khùng, đần độn”.

Sidney Gottlieb

Những thiên tài thay đổi cả thế giới nhưng từng bị coi là “điên rồ” - 2

Là một bác sĩ tâm thần của quân đội Mỹ với bằng tiến sĩ, Gottlieb nổi tiếng là một “nhà bác học điên rồ” trong nội bộ cơ quan. Ông đặc biệt say mê nghiên cứu các chất hóa học gây chết người đồng thời phát minh ra những phương pháp ứng dụng chúng. Sidney cũng là người đưa ra ý tưởng nhồi cây tía tô vào giầy của Fidelis (Chủ tịch nước Cu Ba) để làm rụng bộ râu của ông.

Alexander Bogdanov

Những thiên tài thay đổi cả thế giới nhưng từng bị coi là “điên rồ” - 3

Alexander Bogdanov là nhà khoa học, bác sĩ nổi tiếng người Nga. Ông còn là người tiên phong của môn điều khiển học và khoa học tổ chức. Bị ám ảnh với những nghiên cứu tìm cách chữa bệnh hói đầu và cải thiện thị lực thông qua việc truyền máu, ông đã qua đời trong một lần truyền nhầm máu của một người bị sốt rét vào tĩnh mạch của mình.

Franz Reichelt

Những thiên tài thay đổi cả thế giới nhưng từng bị coi là “điên rồ” - 4

Franz Reichelt sinh ra tại Áo và là người tiên phong trong việc phát minh áo dù cho phi công lái máy bay. Mặc dù các cuộc thử nghiệm trước đó với hình người nộm đều thành công, nhưng Reichelt lại thất bại khi thực hiện cú nhảy dù từ tháp Eiffel và qua đời.

Buckiday Fuller

Những thiên tài thay đổi cả thế giới nhưng từng bị coi là “điên rồ” - 5

Buckiday Fuller là kiến trúc sư, nhà thiết kế, và nhà sáng chế nổi tiếng người Mỹ. Trong suốt cuộc đời của mình, Fuller luôn bị ám ảnh lo lắng không biết nhân loại có thể tồn tại lâu dài và bền vững trên Trái Đất không? Ông từng bị coi là dở hơi vì chỉ ngủ 2 tiếng mỗi đêm và đeo 3 chiếc đồng hồ để có thể theo dõi thời gian ở các múi giờ khác nhau.

Robert Oppenheimer

Những thiên tài thay đổi cả thế giới nhưng từng bị coi là “điên rồ” - 6

Robert Oppenheimer là một nhà vật lý tài ba người Mỹ. Ông thông thạo 8 ngôn ngữ và am hiểu rất nhiều lĩnh vực. Chính điều vậy Oppenheimer đôi khi gặp khó khăn khi giao tiếp với người khác. Ví dụ có một lần Oppenheimer nhờ người trợ lý tên Leo Nedelsky chuẩn bị bài giảng cho ông. Ông đã đưa cho Leo Nedelsky một cuốn sách và lưu ý rằng nội dung có sẵn trong sách đó rồi. Nhưng cuốn sách đó hoàn toàn viết bằng tiếng Hà Lan nên người trợ lý không giỏi ngoại ngữ buộc phải mang trả lại Oppenheimer. Phản ứng của ông là: “Tiếng Hà Lan dễ thế kia mà”.

Werner Heisenberg

Những thiên tài thay đổi cả thế giới nhưng từng bị coi là “điên rồ” - 7

Nhà vật lý lý thuyết nổi tiếng người Đức, Werner Heisenberg là một trong những người sáng lập ra thuyết cơ học lượng tử và đã giành giải thưởng Nobel vật lý năm 1932. Nhưng ông cũng nổi tiếng về tính đãng trí, khi được hỏi trong cuộc thi bảo vệ luận án tiến sĩ về cách thức hoạt động của pin, ông trả lời “không biết” và bị đánh trượt.

Samuel Morse

Những thiên tài thay đổi cả thế giới nhưng từng bị coi là “điên rồ” - 8

Mặc dù là người phát minh ra phương thức điện tín bằng mã Morse, Samuel rất kỳ quái. Ông khăng khăng cho rằng người da đen, người Do Thái và toàn bộ đất nước Áo đã ra tay để tiêu diệt nước Mỹ. Trớ trêu thay, phát minh của ông đã tạo điều kiện cho sự kết nối toàn cầu và do đó những người nhập cư cũng ồ ạt tràn vào nước Mỹ.

Richard Feynman

Những thiên tài thay đổi cả thế giới nhưng từng bị coi là “điên rồ” - 9

Richard Feynman là một trong những nhà vật lý nổi tiếng nhất thế kỷ 20. Ông giành giải thưởng Nobel về vật lý năm 1965 và được đánh giá là 1 trong 10 nhà vật lý vĩ đại nhất mọi thời đại. Tuy nhiên, ông cũng là người thích “nghịch dại”, ông thường dành thời gian rỗi của mình để mầy mò mở các khóa an ninh, cuối cùng ông đã mở gần hết các tủ chứa tài liệu mật.

Yoshiro Nakamatsu

Những thiên tài thay đổi cả thế giới nhưng từng bị coi là “điên rồ” - 10

Tiến sĩ người Nhật Yoshiro Nakamatsu, người đã sở hữu tới 3.300 phát minh sáng chế trong suốt cuộc đời mình. Đặc biệt, việc phát minh ra đĩa mềm năm 1952 đã làm thay đổi toàn bộ phương thức lưu trữ thông tin của con người. Nhưng Yoshiro cũng là một người lập dị khi ông quyết  ăn CD, DVD và các thiết bị đồng hồ kỹ thuật số mỗi thứ một ít để hiện thực hóa dự đoán sống đến 144 tuổi của mình.

Oliver Heaviside

Những thiên tài thay đổi cả thế giới nhưng từng bị coi là “điên rồ” - 11

Oliver Heaviside là một nhà khoa học, nhà vật lý, nhà toán học và kỹ sư điện người Anh. Ông là người đã phát triển các kỹ thuật toán học phức tạp để phân tích mạch điện và giải phương trình vi phân. Là một thiên tài lỗi lạc nhưng ông cũng là người rất lập dị, Heaviside luôn sơn móng tay màu hồng chói, thiết kế nhà ở của mình bằng các khối đá granite khổng lồ, và ông chỉ uống sữa để tồn tại trong vài ngày.

Tycho Brahe

Những thiên tài thay đổi cả thế giới nhưng từng bị coi là “điên rồ” - 12

Tycho Brahe là nhà chiêm tinh học, nhà thiên văn học nổi tiếng người Đan Mạch. Ông có cuộc sống rất lập dị ví dụ Tycho Brahe rất thích các bữa tiệc, ông hay mời bạn bè đến lâu đài vui chơi những trò giải trí phiêu lưu, hoang dã trên hòn đảo của riêng mình. Một lần trong một buổi tiệc ở Prague, Brahe nhất quyết không rời khỏi bàn dù rất mót tiểu, vì rời khỏi bàn đồng nghĩa với kém cỏi và thua cuộc trong một trò chơi. Sau đó, ông bị chết do nhiễm trùng thận.

Nikolai Tesla

Những thiên tài thay đổi cả thế giới nhưng từng bị coi là “điên rồ” - 13

Nikola Tesla là một nhà phát minh, nhà vật lý, kỹ sư điện và kỹ sư cơ khí người Mỹ gốc Serbia. NiNikola Tesla là người tiên phong trong một số tiến bộ khoa học kỹ thuật thế kỷ 20 như đài phát thanh, động cơ, đặc biệt là công nghệ điện xoay chiều. Nhưng Tesla cũng rất kỳ quặc, ông luôn coi số 3 là một con số linh thiêng, ông đi bộ xung quanh một tòa nhà 3 lần trước khi bước vào, rửa tay 3 lần liên tiếp vì sợ vi khuẩn. Trước khi ăn, ông dùng tới 18 khăn sạch để lau bóng dụng cụ ăn, không bao giờ sử dụng một chiếc khăn 2 lần và luôn đeo găng tay khi dùng bữa.

Nguồn: 24h.com.vn

Tiếp tục đọc
Click to comment

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Công nghệ

Những người giàu nhất thế giới mất bao lâu để kiếm 1 tỷ đô la đầu tiên

Published

on

By

  • Dựa trên bảng xếp hạng những người giàu nhất thế giới năm 2020 của Forbes, một công ty của Anh đã tính toán và nhận thấy thời gian trung bình để một doanh nhân tự thân gia nhập câu lạc bộ tài sản tỷ USD là 21 năm.
  • Thời gian được tính bằng cách lấy năm mà Forbes công bố họ là tỷ phú trừ đi năm họ thành lập công ty (nguồn tài sản chính).

Carlos Slim: 30 năm

Tài sản: 53,2 tỷ USD

Nguồn tài sản: America Movil

Slim, 80 tuổi và một số thành viên gia đình kiểm soát công ty viễn thông lớn nhất Mỹ Latinh. Ông cũng đầu tư vào xây dựng, hàng tiêu dùng và các công ty bất động sản ở Mexico, đồng thời nắm giữ cổ phần của tờ New York Times. (Ảnh: Kimberly White/Getty Images)

Amancio Ortega: 26 năm

Tài sản: 63,3 tỷ USD

Nguồn tài sản: Inditex (công ty mẹ của Zara)

Tỷ phú 84 tuổi người Tây Ban Nha bắt đầu sự nghiệp trong ngành sản xuất dệt may, sau đó đồng sáng lập công ty bán lẻ thời trang nhanh với người vợ quá cố Rosalia Mera vào năm 1975. (Ảnh: Getty Images / Xurxo Lobato)

Warren Buffett: 23 năm

Tài sản: 72,5 tỷ USD

Nguồn tài sản: Berkshire Hathaway

Phần lớn tài sản của Buffett đến từ tập đoàn đầu tư Berkshire Hathaway của ông. Berkshire sở hữu cổ phần của các công ty trong nhiều lĩnh vực khác nhau từ Dairy Queen, Geico cho đến Apple… (Ảnh: Steve Pope/Getty Images)

Bernard Arnault: 13 năm

Tài sản: 112,1 tỷ USD

Nguồn tài sản: LVMH (sở hữu Louis Vuitton)

Doanh nhân người Pháp Bernard Arnault, 71 tuổi, là tỷ phú giàu nhất ngành thời trang thế giới. Đại dịch Covid-19 thời gian qua ảnh hưởng không nhỏ đến cổ phiếu và tài sản của tỷ phú này. (Ảnh: Reuters)

Bill Gates và Steve Ballmer: 12 năm

Tài sản: 113,6 tỷ USD (Gates) và 72,1 tỷ USD (Ballmer)

Nguồn tài sản: Microsoft 

Bill Gates, 64 tuổi, thành lập công ty phần mềm khổng lồ Microsoft cùng với người bạn trung học Paul Allen vào năm 1975. Công ty này đưa Gates trở thành tỷ phú vào năm 1986, một năm sau khi lên sàn chứng khoán.

Ballmer là một trong những nhân viên đầu tiên của Microsoft sau khi rời khỏi Trường kinh doanh Stanford vào năm 1980. Cổ phần của Ballmer tại hãng công nghệ Mỹ cũng giúp ông gia nhập câu lạc bộ tỷ USD. Ballmer đã đảm nhận vai trò CEO Microsoft 14 năm sau khi Gates rời khỏi vị trí này và hiện đang sở hữu câu lạc bộ Los Angeles Clippers. (Ảnh: Getty Images)

Larry Ellison: 9 năm

Tài sản: 72,4 tỷ USD

Nguồn tài sản: Oracle

Larry Ellison, hiện 75 tuổi, là đồng sáng lập hãng phần mềm Oracle. Sau 9 năm thành lập công ty này, ông trở thành tỷ phú. Từng 2 lần bỏ học, Ellison được biết đến là một “dân chơi” với nhiều thú vui đắt đỏ như mua sắm du thuyền, máy bay, tàu ngầm. (Ảnh: Kimberly White/Getty Images)

Sergey Brin và Larry Page: 6 năm

Tài sản: 67,5 tỷ USD (Brin) và 69,3 tỷ USD (Page)

Nguồn tài sản: Alphabet (công ty mẹ của Google)

Larry Page và Sergey Brin đồng sáng lập Google vào năm 1998 trong khi theo đuổi chương trình Tiến sĩ tại Stanford. Cặp đôi này điều hành công ty mẹ của Google trong nhiều thập kỷ – với Page đảm nhiệm vai trò CEO và Brin làm chủ tịch – trước khi từ chức vào tháng 12 năm 2019. (Ảnh: Kim Kulish/Corbis via Getty Images)

Jeff Bezos: 5 năm

Tài sản: 183,1 tỷ USD

Nguồn tài sản: Amazon

Jeff Bezos, 56 tuổi, đã bỏ việc tại một quỹ phòng hộ ở New York để bán sách trên internet vào năm 1994. Công ty đó, được gọi là Amazon, hiện là nhà bán lẻ lớn nhất thế giới và đưa CEO Bezos trở thành tỷ phú giàu nhất hành tinh. (Ảnh: Katherine Taylor/Reuters)

Mark Zuckerberg: 4 năm

Tài sản: 87,9 tỷ USD

Nguồn tài sản: Facebook

Mark Zuckerberg, 35 tuổi, thành lập mạng xã hội trong phòng ký túc xá của mình tại Harvard. Với 15% cổ phần tại Facebook, ông hiện giàu thứ 7 thế giới, tuy nhiên Zuckerberg và vợ dự kiến cho đi phần lớn tài sản của mình.

Nguồn: ndh.vn

Tiếp tục đọc

Công nghệ

Con đường thành công của Elon Musk – Iron Man đời thực

Published

on

By

Về tác giả: Bài viết được dịch lại từ chia sẻ của tác giả Tim Urban đăng trên trang Wait But Why – một trang web rất nổi tiếng với những bài viết sâu sắc đi kèm hình minh họa sinh động trên nhiều chủ đề. Tháng 6/2015, Urban đã có một loạt các buổi phỏng vấn độc quyền với Elon Musk và cả hai đã cùng thảo luận về tầm quan trọng của phát triển giao thông bền vững, năng lượng Mặt Trời và tương lai của khám phá vũ trụ.

Bản dịch dưới đây là một phần trong chuỗi bài viết giới thiệu về Elon Musk, Tesla và SpaceX do chính Tim Urban biên soạn. Bạn đọc quan tâm có thể truy cập vào link gốc ở cuối bài để đọc toàn bộ nội dung của tài liệu thú vị này.

Với những ai chưa biết, tôi muốn giúp các bạn tìm hiểu rõ hơn về con đường đưa Elon Musk trở thành tỷ phú tự thân, đồng thời là nguyên mẫu đời thực của nhân vật Tony Stark trong bộ phim Iron Man (Người Sắt). Tuy nhiên, trước hết, hãy để Richard Branson giải thích ngắn gọn:

“Bất kể điều gì mà những kẻ hoài nghi nói rằng không thể làm thế được thì Elon đã đứng lên và thực hiện được. Bạn còn nhớ những năm 1990 chứ? Mỗi khi cần đặt mua một món đồ gì là chúng ta lại phải gọi điện và đọc số thẻ tín dụng của mình cho người bán hàng – dù không hề biết họ là ai? Khi ấy, Elon đã hình dung ra một thứ gọi là PayPal.

Các công ty Tesla Motors và SolarCity của anh đang biến giấc mơ về một tương lai của năng lượng mới, sạch thành hiện thực… SpaceX thì đang mở ra con đường khám phá vũ trụ… Thực là một nghịch lý khi Elon vừa nỗ lực cải thiện hành tinh này lại vừa đóng tàu vũ trụ để giúp con người rời khỏi nó.” – Richard Branson, chủ tịch Virgin, đứng thứ 5 trong danh sách các doanh nhân giàu nhất nước Anh và tác giả của cuốn tự truyện nổi tiếng “Đường ra biển lớn”.

Thành công của Elon Musk

Còn tôi, tôi chỉ thấy một vấn đề của Elon Musk là anh chàng này “tình cờ” có chân trong rất nhiều lĩnh vực: ô tô, hàng không vũ trụ, năng lượng Mặt Trời, dự trữ năng lượng, vệ tinh, vận chuyển trên mặt đất với tốc độ cao và đưa con người đặt chân tới nhiều hành tinh khác.

Có lẽ, thần Zeus còn ít căng thẳng hơn rất nhiều.

Con đường lập nghiệp của Elon Musk

Elon Musk sinh năm 1971 tại Nam Phi trong một gia đình có cha là kỹ sư và mẹ là chuyên gia dinh dưỡng kiêm người mẫu. Trải qua một tuổi thơ không mấy hạnh phúc và cũng không thể hòa nhập với bạn bè ở trường, Musk lựa chọn trở thành một cậu bé “mọt sách”. Kimbal – em trai anh – từng tiết lộ rằng Musk thường đọc sách tới 10 tiếng/ngày – ban đầu chủ yếu là khoa học viễn tưởng và sau đó là những cuốn sách khoa học thực sự. Năm học lớp 4, Musk gần như dành trọn thời gian để ngấu nghiến cuốn Encyclopedia Britannica (Bách khoa toàn thư Britannica.).

Thứ mà bạn có thể thấy rõ khi tìm hiểu về tiểu sử Elon Musk đó là anh luôn nghĩ con người như những chiếc máy tính và theo nghĩa đen nhất, chúng ta thực sự là như vậy. Phần cứng của một con người đó chính là cơ thể và bộ não. Phần mềm – đó chính là cách tư duy, hệ thống giá trị, thói quen và tính cách. Và học tập, theo Musk, đơn giản là quá trình “tải xuống dữ liệu và các thuật toán vào trong bộ não”. Musk quá thất vọng về việc học ở các lớp học truyền thống và anh nhận thấy ngồi nghe giáo viên giải thích về điều gì đó là một quá trình “tải xuống dữ liệu với tốc độ siêu chậm”. Chính vì vậy, ở thời điểm đó, đa phần những gì anh biết đều nhờ đọc sách.

Elon Musk đắm chìm trong niềm đam mê thứ hai năm lên 9 tuổi khi anh lần đầu tiên được tiếp xúc với chiếc máy tính Commodore VIC-20, bao gồm 5 kilobyte bộ nhớ và một cuốn cẩm nang hướng dẫn lập trình giúp người dùng chinh phục kỹ năng này trong 6 tháng. Tuy nhiên, cậu bé 9 tuổi với bộ óc thông minh bẩm sinh đã hoàn thành nó chỉ trong 3 ngày. Ở tuổi 12, Musk đã tự tay thiết kế một video game có tên Blastar bằng những kiến thức mà anh đã tích lũy được (Musk nói với tôi rằng đó là một “trò chơi tầm thường… nhưng hay hơn Flappy Bird”). Năm 1983, Blastar đã được bán cho một tạp chí máy tính với giá 500 USD (tương đương khoảng 1.200 USD) – không tệ đối với một cậu bé chỉ mới 12 tuổi.

Musk chưa bao giờ cảm thấy có nhiều sự kết nối với quê hương của mình, chẳng hạn như không hòa nhập được với văn hóa của những người Afrikaner (những người châu Âu da trắng đến Nam Phi định cư trong giai đoạn đầu khai thác thuộc địa) và anh coi đây là đất nước “đầy ác mộng” cho những người nuôi giấc mơ khởi nghiệp. Tuy nhiên, anh lại coi thung lũng Silicon như là “miền đất hứa” và năm 17 tuổi, anh quyết định rời khỏi Nam Phi mãi mãi. Do mẹ là người Canada nên việc Musk nhập cư vào đất nước này khá dễ dàng. Vài năm sau đó, thông qua chương trình chuyển tiếp đại học (college transfer) tới Đại học Pennsylvania, anh đặt chân đến Mỹ.

Elon Musk

Thời gian ở trường đại học, Musk bắt đầu nghĩ về những việc muốn làm với cuộc đời của mình bằng cách đặt câu hỏi: “Điều gì có tác động lớn nhất đối với tương lai nhân loại?” và anh có câu trả lời với một danh sách gồm 5 thứ: “Internet; năng lượng bền vững; khám phá vũ trụ, đặc biệt là tìm kiếm những hành tinh có thể tồn tại sự sống như Trái Đất; trí thông minh nhân tạo và tái lập trình bộ mã di truyền của loài người”.

Musk không hề chắc chắn về liệu rằng trí thông minh nhân tạo và tái lập trình bộ mã di truyền của loài người sẽ có tác động tích cực như thế nào và mặc dù là người khá lạc quan về 3 suy nghĩ đầu tiên (trong danh sách trên) nhưng anh cũng chưa bao giờ nghĩ rằng mình sẽ tham gia vào lĩnh vực khám phá vũ trụ. Anh còn hai lựa chọn là Internet và năng lượng bền vững.

Cuối cùng, Musk quyết định theo đuổi năng lượng bền vững. Sau khi tốt nghiệp đại học, anh đăng ký chương trình đào tạo tiến sĩ của trường Đại học Stanford để nghiên cứu sâu hơn về các tụ điện có mật độ năng lượng cao – một công nghệ hướng đến việc tìm kiếm giải pháp dự trữ năng lượng hiệu quả hơn so với các loại pin truyền thống – điều mà anh biết rằng sẽ là yếu tố cốt lõi cho tương lai của năng lượng bền vững và giúp đẩy nhanh sự xuất hiện của ngành công nghiệp sản xuất xe điện.

Tuy nhiên, chỉ 2 ngày sau khi khóa học bắt đầu, hội chứng FOMO (Fear of missing out) hay còn được biết đến với tên gọi “sợ bỏ lỡ” bắt đầu khiến Musk nhấp nhổm, lo lắng. Thời điểm đó là năm 1995 (Internet mới bắt đầu chớm nở) và anh “không thể chịu đựng được cảnh “nhìn” Internet trôi qua từng ngày – chỉ muốn ngay lập tức nhảy vào và cải tạo nó”.Chính vì vậy, Musk bỏ học và quyết định thử vận may với Internet.

Bước di chuyển đầu tiên của anh đó là cố gắng được vào làm tại công ty được xem là “con quái vật” về Internet vào thời đó – Netscape. Anh sử dụng chiến thuật đột ngột xuất hiện và lảng vảng ở sảnh công ty, đứng ngây người ra, thể hiện sự xấu hổ không dám bắt chuyện với người khác và bỏ đi ngay sau đó. Tuy nhiên, “kế hoạch hoàn hảo” này thất bại thảm hại.

Sau chiến dịch tìm việc không mấy ấn tượng, Musk hợp tác với em trai mình – Kimbal để thành lập một công ty của riêng họ và đặt tên là Zip2. Zip2 giống như sự kết hợp một cách sơ khai của Yelp và Google Maps mà vào thời đó, chưa hề có bất cứ thứ gì tương tự như vậy xuất hiện. Mục tiêu của họ là khiến cho các hãng kinh doanh nhận ra rằng việc có tên trên “Những trang vàng” (Yellow Pages) rồi sẽ tới lúc lỗi thời và đã đến lúc cần phải tham gia vào một “danh bạ trực tuyến”.

Hai anh em không một xu dính túi, phải ngủ và tắm nhờ tại văn phòng của YMCA (Hiệp hội thanh niên Cơ đốc). Musk – lúc đó, là lập trình viên chính – phải ngồi hàng giờ trước máy tính để làm việc và thách thức của cả hai đó chính là vào năm 1995, thật khó để thuyết phục các doanh nghiệp tin rằng Internet có vai trò quan trọng – nhiều trong số đó còn nói quảng cao trực tuyến giống như “chuyện ngớ ngẩn nhất mà họ từng nghe vậy”. 

Tuy nhiên, cuối cùng thì hai người cũng bắt đầu có khách hàng và công ty dần phát triển. Trong giai đoạn Internet bùng nổ (những năm 1990), các công ty khởi nghiệp được mua đi bán lại rất nhộn nhịp và năm 1999, Compaq mua lại Zip2 với giá 307 triệu USD. Musk thu về 22 triệu USD. Khi đó, anh khoảng 27 tuổi.

Đúng với con người của Musk, sau khi kết thúc một công ty, anh ngay lập tức sẽ nghiên cứu và cho ra đời một cái mới hơn, phức tạp hơn với độ khó khăn gấp nhiều lần.

Một thông lệ của các triệu phú “thời bong bong dot.com” đó là sau khi đã đạt được thành công nào đó, họ hoặc sẽ rút rui vào hậu trường để tận hưởng những thú vui và làm việc như những nhà đầu tư thiên thần (những người giàu có, có khả năng cấp vốn cho một doanh nghiệp mới thành lập khác để đổi lấy quyền sở hữu một phần công đó) hoặc nếu vẫn còn tham vọng, sẽ thành lập một công ty mới bằng tiền của người khác.

Tesla

Tuy nhiên, Musk là người thích “phá luật”. Anh không lựa chọn con đường nhàn hạ đó và quyết định dồn ¾ số tiền có trong tay để thực hiện một ý tưởng mới – một kế hoạch táo bạo với mục tiêu xây dựng một ngân hàng trực tuyến chuyên cung cấp các dịch vụ kiểm tra số dư tài khoản, tiền gửi tiết kiệm và tài khoản của các nhà môi giới có tên X.com. Nghe có vẻ không có gì ngạc nhiên trong thời buổi hiện nay nhưng vào năm 1999, một công ty khởi nghiệp về Internet lại có ý định cạnh tranh với các “đại gia” ngân hàng là điều chưa bao giờ tồn tại.

Một trong nhiều điểm nổi bật của X.com đó là dịch vụ chuyển tiền thuận tiện và về sau, Confinity – một công ty tài chính Internet khác cùng tòa nhà với X.com, được thành lập bởi Peter Thiel và Max Levchin – cũng phát triển một dịch vụ tương tự. Cả hai công ty đều nhận ra được nhu cầu rất lớn của dịch vụ chuyển tiền dẫn tới một cuộc cạnh tranh vô cùng khốc liệt. Sau này, X.com và Confinity đã được sáp nhập lại với nhau tạo thành một công ty mới mà ngày hôm nay, đa phần ai cũng biết, đó chính là PayPal.

Thương vụ sáp nhập này, một mặt, tạo ra nhiều thuận lợi nhưng cũng đồng thời quy tụ nhiều “cái tôi” được xem là căn nguyên của hàng loạt mâu thuẫn không đáng có. Minh chứng là dù phát triển nhanh chóng song nội bộ lại thiếu hòa khí và đến cuối năm 2000, xung đột lên đến đỉnh điểm. Những người chống lại Musk đã tiến hành “đảo chính” và đưa Thiel lên làm giám đốc điều hành. Dù vậy, Musk vẫn là người đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình phát triển của công ty sau thời gian đó và là nhân tố cốt lõi trong thương vụ bán PayPal cho eBay với giá 1,5 tỷ USD vào năm 2002. Anh (khi đó là cổ đông lớn nhất) ra đi với 180 triệu USD bỏ túi.

Năm 2002, trước khi thương vụ bán PayPal cho eBay hoàn tất, Musk đã bắt đầu nghiên cứu về công nghệ tên lửa và cuối năm đó, với 100 triệu USD trong tay, anh khởi sự việc xây dựng một trong những công ty chưa từng ai nghĩ tới: một công ty tên lửa có tên là SpaceX với mục tiêu cách mạng hóa chi phí du hành vũ trụ để giúp con người trở thành một sinh vật có thể tồn tại được trên nhiều hành tinh thông qua quá trình “thuộc địa hóa” sao Hỏa với ít nhất 1 triệu “cư dân” trong thế kỷ tới.

Năm 2004, khi “dự án” này vừa mới đi vào hoạt động, Musk lại tiếp tục xây dựng thêm một công ty “không tưởng” khác: một công ty sản xuất xe điện có tên là Tesla với mục đích cách mạng hóa ngành công nghiệp ô tô trên toàn thế giới bằng cách đẩy nhanh sự hình thành của một thế giới chủ yếu sử dụng xe điện – để giúp loài người thực hiện một bước nhảy vọt tới tương lai của năng lượng bền vững. Anh cũng tự bỏ tiền túi để thực hiện ý tưởng này – khoảng 70 triệu USD mặc dù thực tế rằng lần thành công nhất của một startup sản xuất xe hơi ở Mỹ là trường hợp hãng Chrysler năm 1925, sau đó, không hề có thêm một công ty mới thành lập nào thuộc lĩnh vực này thành công nữa cả.

Hai năm sau đó, Musk lại bỏ ra 10 triệu USD để cùng với các anh em họ của mình thành lập một công ty khác có tên là SolarCity. Mục tiêu của họ là cách mạng hóa việc sản xuất năng lượng bằng cách tạo ra một công trình hạ tầng kỹ thuật có thể được phân bổ và trên quy mô lớn nhằm lắp đặt các hệ thống pin năng lượng mặt trời cho hàng triệu hộ gia đình, góp phần giảm đáng kể lượng tiêu thụ điện năng được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch và cuối cùng “đẩy nhanh việc đưa năng lượng bền vững vào sử dụng đại trà”.

Khó khăn chồng chất

Nếu quan sát tất cả những sự kiện này trong 4 năm sau thương vụ bán PayPal, hẳn bạn sẽ nghĩ rằng đây là câu chuyện buồn về một triệu phú Internet mắc bệnh hoang tưởng, ôm đồm hàng loạt dự án bất khả thi và làm những thứ chỉ để phung phí số tiền mà gã đã kiếm được.

Đến năm 2008, SpaceX đã tìm ra cách sản xuất tên lửa nhưng chúng không hoạt động thực sự – ở thời điểm đó, họ đã phóng thử tên lửa 3 lần nhưng chúng đều nổ tung trước khi tiếp cận được quỹ đạo. Trong khi đó, để nhận được các nguồn đầu tư bên ngoài và các hợp đồng chuyên chở hàng hóa lên vũ trụ, SpaceX phải chứng minh được rằng họ có thể thực hiện thành công các đợt phóng tên lửa. Musk rối bời khi anh chỉ đủ tiền để thực hiện duy nhất một lần phóng nữa và nếu cũng thất bại thì SpaceX sẽ bị xóa sổ.

Trong khi đó, ở vịnh San Francisco, Tesla cũng rơi vào tình trạng khốn đốn. Họ vẫn chưa thể ra mắt thị trường chiếc xe đầu tiên – Tesla Roadster và Valleywag – một blog chuyên đưa chuyện đã đánh giá Tesla Roadster là thất bại công nghệ số 1 trong năm 2007. Nếu như nền kinh tế toàn cầu không đột nhiên đi xuống thì mọi chuyện có lẽ tốt hơn. Tuy nhiên, thực tế là dòng chảy đầu tư vào ngành ô tô bị ngưng lại hoàn toàn, đặc biệt là đầu tư vào những công ty sản xuất ô tô mới thành lập. Tesla bắt đầu cạn vốn.

Trong khi đang rơi vào tình thế khốn cùng như vậy thì cuộc hôn nhân kéo dài 8 năm của Musk – tưởng chừng ổn định và bền vững – cũng kết thúc trong một cuộc li dị phức tạp và đau đớn (Urban bình luận sự kiện này đó là thứ gì ổn định và bền vững cũng đồng nghĩa với việc bạn có khả năng sẽ mất nó mãi mãi).

Tuy nhiên, đây mới là điều quan trọng – Musk không phải là kẻ ngốc và anh chưa từng tạo ra một công ty nào tồi tệ cả. Ngược lại, chúng còn rất, rất phát đạt. Vấn đề chỉ là việc tạo ra một tên lửa thực sự hay phát triển một công ty sản xuất ô tô là điều vô cùng khó. Và bởi vì không ai muốn đầu tư vào một thứ gì đó (chưa hề có tiền lệ) quá tham vọng, quá hoang tưởng và chắc chắn thất bại – đặc biệt là trong giai đoạn khủng hoảng – nên Musk buộc phải dựa vào chính nguồn lực của mình.

PayPal đã giúp anh giàu nhưng số tiền thu được chưa đủ lớn để mình anh có thể giữ cho các công ty của mình tồn tại lâu dài. Nếu thiếu nguồn tiền từ bên ngoài, cả SpaceX lẫn Teslas sẽ sớm sụp đổ. Bản chất cả hai đều không phải là những ý tưởng tồi – chỉ là họ cần thêm thời gian để thành công trong khi thời gian lại không còn nhiều nữa.

Và rồi, khi ở thời khắc tăm tối nhất, mọi thứ lại xoay vần.

SpaceX

Đầu tiên, vào tháng 8/2008, SpaceX phóng tên lửa thứ 4 và không ngờ rằng, nó thành công đúng như mong đợi.

Vậy là đủ để NASA tin tưởng Musk. Họ đã đánh cược khi giao cho SpaceX một hợp đồng trị giá 1,6 tỷ USD để thực hiện 12 đợt phóng tên lửa. Đường sống được kéo dài. SpaceX vẫn tồn tại.

Ngày hôm sau, vào đêm trước Giáng sinh năm 2008, Musk vét nốt số tiền cuối cùng để cứu Tesla và các nhà đầu tư cũng miễn cưỡng làm theo Musk. Vậy là Tesla cũng được cứu. Năm tháng sau, tình hình bắt đầu được cải thiện khi công ty nhận được thêm 50 triệu USD tiền đầu tư từ Daimler.

Những thành công đáng kinh ngạc của Elon Musk

Sau 3 lần phóng tên lửa thất bại, SpaceX đã thực hiện 20 lần phóng tiếp theo và tất cả đều thành công. Giờ đây, NASA đã trở thành khách hàng thường xuyên và còn nhiều công ty khác nữa, nhờ các cải tiến ở SpaceX đã giúp họ có thể chuyển hàng hóa lên vũ trụ với chi phí thấp nhất trong lịch sử. Ngoài ra, 20 lần đó cũng đã tạo nên nhiều cái “đầu tiên” cho một công ty tên lửa: tính tới nay, mới chỉ có 4 câu chuyện đưa được tàu vũ trụ vào quỹ đạo và quay trở về Trái Đất thành công là Mỹ, Nga, Trung Quốc và SpaceX.

Tên lửa đẩy Falcon 9 của SpaceX phóng lên từ Trung tâm vũ trụ Kennedy ở bang Florida vào 15 giờ 22 phút ngày 30.5.2020 (sáng 31.5.2020, giờ Việt Nam), mang theo tàu vũ trụ Crew Dragon với 2 nhà du hành vũ trụ Douglas Hurley và Robert Behnken lên ISS.

SpaceX hiện cũng đang thử nghiệm tàu vũ trụ mới có thể đưa người lên vũ trụ. Ngoài ra, họ cũng đang bận rộn với kế hoạch thiết kế một tên lửa lớn hơn có khả năng đưa được 100 người lên Sao Hỏa mỗi lần. Gần đây, SpaceX cũng đã nhận được một khoản đầu tư từ Google và Fidelity và hiện công ty này đang có giá trị khoảng 12 tỷ USD.

Hai phi hành gia NASA Mỹ đã trở về Trái Đất hôm 02/08/2020 trên phi thuyền của công ty SpaceX, sau hai tháng trên vũ trụ. Đây là lần đầu tiên các nhà du hành vũ trụ Mỹ hạ cánh trên biển, kể từ chuyến bay Apollo-Soyouz năm 1975. Thành công này mở đường cho các chuyến bay thường xuyên lên không gian.

Dòng xe Model S của Tesla cũng đạt được thành công ngoạn mục, làm rung động cả ngành công nghiệp ô tô và đứng thứ hạng cao nhất từ trước tới nay (99/100) do Consumer Reports bình chọn, đồng thời có thứ hạng cao nhất trong lịch sử về mức độ an toàn do Ủy ban an toàn đường bộ quốc gia của Mỹ đánh giá (5,4/5).

Đánh giá xe Tesla Model X

Vào cuối tháng 3 vừa qua, Tesla cũng đã tiến hành ra mắt Model 3 – chiếc ô tô điện có giá rẻ nhất (khoảng 35.000 USD) với khả năng tăng tốc từ 0 – 100km/h trong vòng chưa đầy 6 giây và mục tiêu sẽ sản xuất được 500.000 chiếc mỗi năm. Để đạt được điều này, Elon Musk đã tiến hành xây dựng nhà máy sản xuất pin lithium-ion Gigafactory với khoản đầu tư lên tới 5 tỷ USD tại Sparks, Nevada, Mỹ.

Năm 2012, SolarCity chính thức cổ phần hóa và trở thành một trong những công ty lắp đặt pin Mặt Trời lớn nhất của Mỹ. Mới đây, Tesla đã đạt được thỏa thuận mua lại công ty này với giá 2,6 tỷ USD, thấp hơn so với con số 2,8 tỷ USD mà họ đề xuất trước đó.

Nhưng như thế vẫn chưa đủ, vào thời gian rảnh rỗi, Musk còn nghiên cứu và thúc đẩy việc phát triển một phương thức vận chuyển mới – hệ thống tàu siêu tốc Hyperloop.

Trong vài năm tới, khi các nhà máy mới được hoàn thiện, các công ty của Musk sẽ tuyển thêm khoảng 30.000 nhân công. Sau khi gần như phá sản vào năm 2008 và rơi vào tình cảnh phải “chuyển tới sống ở tầng hầm nhà bố mẹ vợ” thì tính đến năm 2016, giá trị tài sản của Elon Musk khoảng 14,4 tỷ USD.

Theo thống kê của Forbes, hồi giữa tháng 3/2020, Elon Musk nắm giữ khối tài sản ước tính khoảng 25 tỷ USD, được xếp hạng người giàu thứ 31 trên thế giới. Đến 20/7/2020, vị CEO này sở hữu 74 tỷ USD, vượt qua những tỷ phú nổi tiếng như Warren Buffet, Phil Knight và Michael Bloomberg để trở thành người giàu thứ 5 trên thế giới.

Tất cả những điều trên đã biến Elon Musk gần như trở thành một huyền thoại sống. Trong việc xây dựng thành công một hãng sản xuất ô tô và mạng lưới trạm tiếp nhiên liệu trên toàn thế giới, Musk được so sánh với các nhà tư bản công nghiệp có tầm nhìn xa trông rộng như Henry Ford và John D. Rockefeller. 

Những công trình tiên phong của côngnghệ tên lửa do SpaceX tạo ra đã đưa Musk lên đứng ngang hàng với Howard Hughes và nhiều người thậm chí còn nhận thấy những điểm tương đồng giữa Musk và Thomas Edison bởi vì những tiến bộ kỹ thuật mà Musk đã đạt được trên nhiều lĩnh vực. Nhưng phổ biến nhất vẫn là sự so sánh giữa anh và Steve Jobs vì ở anh có năng lực phi thường để tạo ra những khác biệt trong những ngành công nghiệp quy mô lớn vốn đã tồn tại từ lâu đời với những thứ mà khách hàng thậm chí còn không biết là họ muốn có chúng.

Một vài người tin rằng, Musk sẽ được nhớ đến nhiều hơn tất cả những người khác. Nhà báo công nghệ và cũng là người viết cuốn tiểu sử về Musk đã cho rằng những gì mà Musk đang xây dựng “có khả năng vĩ đại hơn bất cứ thứ gì mà Hughes hay Jobs đã tạo ra. Musk đã tiếp nhận những ngành công nghiệp như hàng không vũ trụ và ô tô mà Mỹ dường như đã từ bỏ và thổi vào chúng những điều gì đó hết sức mới mẻ và tuyệt vời”.

Elon Musk - Iron Man ngoài đời thực

Chris Anderson – người đang điều hành TED Talks tôn vinh Musk là “doanh nhân đáng kính nhất đương đại”. Những người khác gọi anh là “Iron Man ngoài đời thực” và họ có lý do chính đáng cho việc đó. Jon Favreau quả thực đã cử nam diễn viên Robert Downey tới nhà máy của SpaceX để trò chuyện với Musk trước khi khởi quay bộ phim Iron Man (Người sắt) để diễn viên này có thể mô phỏng hình tượng Musk trong vai diễn của mình.

Trong lần trao đổi với tôi qua điện thoại, Musk nói rõ rằng anh không tìm đến tôi để nhờ quảng cáo cho các công ty của mình mà chỉ muốn tôi giúp anh lý giải những gì đang xảy ra trong các thế giới xung quanh những công ty đó và tại sao những thứ lại đang xảy đến với những chiếc xe điện, với việc sản xuất năng lượng bền vững và với hàng không vũ trụ lại có tầm quan trọng đến vậy.

Musk đặc biệt cảm thấy nhàm chán với những người dành thời gian để viết về anh. Theo Musk, có vô vàn điều quan trọng hơn đang diễn ra trong những lĩnh vực mà anh tham gia vào và cứ mỗi lần có ai đó viết về mình, anh lại ước họ viết về nhu cầu năng lượng hóa thạch hay những cải tiến trong việc sản xuất in hay tầm quan trọng của việc đưa con người lên những hành tinh khác còn hơn (điểm này được thể hiện rất rõ trong cuốn Tiểu sử về Elon Musk – ngay trong lời giới thiệu tác giả đã nêu rất rõ rằng Musk không cảm thấy hào hứng khi có người viết tiểu sử về mình).

Vậy nên, tôi chắc chắn tựa đề bài viết “Elon Musk: The World’s Raddest Man” (Tạm dịch: Elon Musk – người đàn ông có tư tưởng cấp tiến nhất thế giới) sẽ khiến anh ấy khó chịu lắm.

Nhưng tôi có lý do của tôi. Với tôi, có hai lý do rất đáng để thực hiện “cuộc khám phá” về cuộc đời con người này:

1. Để tìm hiểu tại sao Musk lại làm những điều mà anh đang làm: Musk rất tin tưởng rằng anh quan tâm tới những gì có thể mang lại cho con người cơ hội tốt nhất để kiến tạo một tương lai tốt đẹp. Tôi muốn khai thác sâu những điều đó và tìm hiểu lý do tại sao anh ấy lại quan tâm đến chúng.

2. Để hiểu tạo sao Musk lại có thể làm được những điều mà anh đang làm: Con số những người làm thay đổi cả thế giới ở mỗi thế hệ chỉ đếm trên đầu ngón tay nên họ rất xứng đáng để được nghiên cứu. Họ có những cách làm khác với tất cả mọi người và tôi nghĩ rằng chúng ta có vô vàn điều cần học hỏi từ họ.

Nguồn: quantrimang.com

Tiếp tục đọc

Công nghệ

6 thiên tài thành công xuất chúng dù không học đại học

Published

on

By

Mặc dù không tốt nghiệp từ các trường đại học danh tiếng nhưng họ vẫn được người đời tôn sùng là thiên tài, thành công trong rất nhiều lĩnh vực và kiếm được hàng triệu đô la nhờ sợ cố gắng của mình.

1. Michael Faraday

Nhiều người không thể tưởng được được trong cuộc sống hiện nay nếu không có điện thoại thông minh thì sẽ như thế nào. Tuy nhiên, nếu điện thoại mà không sạc được khi hết pin thì nó cũng như “cục gạch” mà thôi. Hầu hết mọi thứ chúng ta đang sử dụng đều phụ thuộc vào điện và chính nhà hóa học Michael đã có công rất lớn trong việc biến “từ” thành “điện”.

6 thiên tài không học đại học vẫn thành công xuất chúng - 1

Michael sinh ra trong một gia đình nghèo, không có đủ tiền để đi học nên ông đã đến một hiệu sách để làm việc năm 14 tuổi. Trong quá trình làm tại đây, ông đã có cơ hội được đọc rất nhiều sách miễn phí và ông bắt đầu quan tâm tới thế giới khoa học.

Mặc dù ông quan tâm tới khoa học nhưng không có kinh nghiệm trong nghiên cứu nên bị Humphrey Davy từ chối không muốn thuê. Tuy nhiên, với mong mỏi tha thiết, cuối cùng ông đã được giáo sư Davy nhận và từ đó cuộc đời ông lật sang một trang mới. Ông bắt đầu bộc lộ tài năng của mình khi tạo ra máy phát điện, nguyên mẫu đầu đốt Bunsen, điện phân, mạ điện, v.v.

Điều đáng kinh ngạc nhất là những gì mà ông sáng tạo ra đều do ông tự tìm tòi, nghiên cứu mà không nhờ người khác chỉ dạy.

2. Peter Jackson

Peter Jackson là đạo diễn phim nổi tiếng với sê-ri “Chúa tể của những chiếc nhẫn”. Ngay từ lúc 9 tuổi, ông đã bộc lộ niềm đam mê của mình với phim ảnh. Vì muốn làm một bộ phim của riêng mình nên ông đã bỏ học năm cấp 3 để đi làm kiếm tiền. Ban đầu ông làm công việc giao báo và dành thời gian cuối tuần để quay phim.

6 thiên tài không học đại học vẫn thành công xuất chúng - 2

Năm 18 tuổi, ông đã đọc bản gốc của “Chúa tể của những chiếc nhẫn”, nhưng vào thời điểm đó chưa có ai muốn làm phim về bộ truyện này. 20 năm sau đó, ông không thể chời đợi được nữa và quyết định biến nó thành một phim để đời của mình.

3. Mark Twain

Mark Twain được ví như là người đại diện cho nền văn học Mỹ. Năm 11 tuổi cha của ông chết, sau đó ông bỏ học và bắt đầu học việc tại một công ty in ấn. 18 tuổi, ông làm việc tại một công ty in ấn ở New York. Ông nói rằng sau khi hoàn thành công việc, ông thường dành thời gian còn lại trong thư việc và đọc rất nhiều sách để bổ sung kiến thức.

6 thiên tài không học đại học vẫn thành công xuất chúng - 3

Lúc này ông đã nhiều lần tự hỏi mình liệu có muốn đi trên con đường trở thành nhà văn không. Nhưng rồi, công việc mà ông thực sự muốn làm lúc đó lại là lái tàu hơi nước. Sau khi chiến tranh kết thúc, ông đi du lịch và bắt đầu dành thời gian để viết nhiều hơn, cuối cùng ông trở thành một nhà văn nổi tiếng nhất trong lịch sử văn học Mỹ.

4.Henry Ford

Chính Henry Ford là người tiên phong về xe hơi ở Mỹ. Ngay từ thuở thiếu niên, ông đã bộ lộ tài năng về máy móc hơn bạn bè cùng trang lứa. Lúc nhỏ, ông từng sửa thành công chiếc đồng hồ của cha mình và sau đó được mọi người ví như một thợ sửa đồng hồ. Mặc dù người cha muốn ông làm nông dân nhưng ông không hứng thú với công việc này. Ông quyết định rời nhà năm 17 tuổi.

6 thiên tài không học đại học vẫn thành công xuất chúng - 4

Sau khi rời nhà, ông bắt đầu học việc tại một xưởng cơ khí ở Detroit và cơ duyên để tạo ra một chiếc xe ô tô có chất lượng hàng đầu nước Mỹ. Mặc dù không có nền tảng học vấn nhiều, nhưng ông đã rất quyết tâm và ngày đêm nghiên cứu để cách mạng hóa xe hơi, đưa Detroit trở thành một “thành phố của xe hơi” như ngày nay.

5.Walt Disney

Walt Disney là một doanh nhân nổi tiếng người Mỹ, ông có nhiều danh hiệu như họa sĩ truyện tranh, diễn viên lồng tiếng, nhà sản xuất phim…Ngay từ nhỏ, ông đã thể hiện tài năng vẽ thiên bẩm của mình ở trường. Khi học trung học, ông đã phụ trách vẽ minh họa cho một tờ báo ở trường. Thế nhưng năm 16 tuổi, ông nghỉ học và muốn gia nhập quân đội.

6 thiên tài không học đại học vẫn thành công xuất chúng - 5

Sau một thời gian, ông quyết định lập một xưởng phim hoạt hình cùng với anh trai của mình và làm một bộ phim ngắn về chuột Mickey. Trải qua nhiều lần thất bại, cuối cùng tên tuổi và thương hiệu chuột Mickey đã trở nên nổi tiếng trên toàn thế giới.

6.Richard Branson

6 thiên tài không học đại học vẫn thành công xuất chúng - 6

Vị doanh nhân người Anh này là chủ tịch của Virgin Group với quy mô hơn 200 công ty. Không giống như cha của mình là một luật sư, ngay từ nhỏ ông đã mắc chứng khó đọc và phải vật lộn rất nhiều để có thể theo kịp các bạn trên lớp. Việc học của ông lúc đó thật sự rất khó khăn và ông quyết định bỏ học.

Ông ra đời và lăn lộn với nhiều nghề khác nhau, trải qua nhiều thất bại cuối cùng bây giờ ông là một trong những tỷ phú với tài sản vượt mốc 5 tỷ đô la.

Nguồn: Dân Việt

Tiếp tục đọc
Advertisement

Xu hướng

Share via
Copy link
Powered by Social Snap